Ương cá… đợi vụ rau cần

Xã Hoàng Lương (huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang) có gần 1.000 hộ chuyên ương cá – cấy rau cần, tổng diện tích khoảng 125 ha, trong đó hơn 700 hộ tập trung tại 3 thôn Thanh Lâm, Thanh Lương và Đại Thắng. Mỗi năm, người Hoàng Lương cung cấp hàng trăm triệu cá giống các loại cho nhu cầu nuôi tại địa phương và nhiều tỉnh khác. Rau cần Hoàng Lương không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn có mặt tại Hàn Quốc, Nga, Trung Quốc…

Từ Quốc lộ 37 rẽ qua cây cầu bê tông nhỏ bắc ngang mương cấp nước, trông xa cánh đồng xã Hoàng Lương cũng trải dài yên bình như bao làng quê Bắc Bộ. Điều khác biệt là các thửa ruộng cấy lúa ngày càng gọn lại, nhường chỗ cho những thành ao vuông vắn, nhiều ao có bờ bao kiên cố, làm nơi ương nuôi cá giống kết hợp trồng rau cần. Đồng rộng vắng người, chỉ lác đác vài nông dân đi xe máy chở thức ăn ra thả xuống ao nuôi cá.

Vừa trút bao thức ăn xuống ao cá mè, ông Nguyễn Văn Tiện ở thôn Thanh Lương vừa kể: Xã Hoàng Lương có 10 thôn, đa số các hộ dân đều làm nông nghiệp. Ngoài cấy lúa, nghề trồng rau cần cũng là truyền thống của dân Hoàng Lương, thôn nào cũng có nhiều nhà trồng. Hiện nay có đến một nửa số thôn của xã chuyên canh rau cần, gồm Thanh Lâm, Đại Thắng, Thanh Lương, Đồng Hoàng và Ninh Giang.

Ông Tiện cười cởi mở: “Năm nay tôi 54 tuổi, cháu nội cháu ngoại đủ cả, mà cũng chẳng nhớ nghề của làng có từ bao giờ, chỉ biết từ nhỏ đã học theo cha mẹ trồng rau, ương cá. Vụ rau cần hàng năm bắt đầu từ tháng 7 Âm lịch và kéo dài cho đến Tết Nguyên đán, ngoài thời gian đó thì ao cấy rau thường để trống, vì thế có thể tận dụng ương cá giống, tăng thêm thu nhập”.

Ao ương cá san sát trên cánh đồng xã Hoàng Lương

Khởi thủy là như vậy, còn theo ông Nguyễn Văn Quế – Chủ tịch UBND xã Hoàng Lương, sáng kiến nuôi cá kết hợp cấy rau cần xuất hiện tại địa phương từ những năm 1960, nhưng mới lác đác một số nhà làm ở quy mô nhỏ. Sau này, khi cây rau cần được giá, ngày càng có nhiều nông dân Hoàng Lương chuyển đổi đất ruộng sản xuất lúa không ăn chắc sang trồng rau.

Phong trào “ương cá – cấy rau cần” đặc biệt phát triển mạnh trong thời kỳ đất nước đổi mới, khi xã tiến hành chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Với sản lượng hàng ngàn tấn/năm, cây rau cần đã đem lại nguồn thu nhập lớn, ổn định cho người sản xuất, giúp xã nhanh chóng giảm tỷ lệ hộ nghèo. Con cá và cây rau cần đã tích cực góp phần hiện thực hóa chương trình xây dựng nông thôn mới của xã Hoàng Lương.

Điển hình dẫn đầu phong trào này là thôn Thanh Lâm, trong tổng số 272 hộ dân của thôn thì có tới 240 hộ đang theo nghề ương nuôi cá giống và trồng rau cần. Bên cạnh các loại cá truyền thống như trôi, chép, mè, trắm… hiện nay nhiều hộ đang ương nuôi thêm một số giống cá có giá trị kinh tế cao hơn, như rô phi đơn tính, cá chim, chép lai ba máu, vược, lăng chấm, trắm đen.

Ông Nguyễn Văn Tỉnh – Trưởng thôn Thanh Lâm cho biết: “Sản xuất cá giống tuy vất vả nhưng tiêu thụ thuận lợi, thu nhập ổn định, nên rất nhiều gia đình trong thôn đã chuyển toàn bộ diện tích cấy lúa và nhận thầu thêm ao, hồ để nuôi cá giống. Trung bình mỗi hộ hàng năm bà xuất bán vài tấn cá giống các loại, thu lãi hàng trăm triệu đồng. Vào vụ thu hoạch cá giống, không chỉ khách hàng trong tỉnh mà còn có nhiều khách ở Thái Nguyên, Bắc Ninh, Bắc Kạn, Lạng Sơn cũng về tận thôn thu mua, vì “tín nhiệm” cá giống Thanh Lâm, Hoàng Lương. Nhờ nuôi cá giống, trồng rau cần, nhiều gia đình đã thoát nghèo vươn lên làm giàu, xây được nhà mới, có thêm điều kiện cho con cháu học hành”.

Ông Nguyễn Văn Tiện và cháu nội

Công tác xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm “của làng” rất được chính quyền địa phương quan tâm. Sở Nông nghiệp và PTNT Bắc Giang đã cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất rau an toàn cho những diện tích đạt tiêu chuẩn, đồng thời hỗ trợ kinh phí để nông dân Hoàng Lương sản xuất rau cần theo hướng VietGAP trên cơ sở các mẫu đất, nước qua kiểm tra đều bảo đảm vệ sinh, an toàn.

UBND huyện Hiệp Hòa đã đăng ký và được cấp văn bằng bảo hộ sản phẩm độc quyền do Cục Sở hữu trí tuệ – Bộ Khoa học và Công nghệ cấp. Từ khi rau cần Hoàng Lương được bảo hộ, giá bán tăng gấp 2 lần so với trước và được nhiều thương nhân đến đặt hàng để xuất khẩu. Do đó, cơ quan chức năng địa phương cũng đang nỗ lực để có thể đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Rau Cần Hoàng Lương” ở các thị trường tiêu thụ nhiều như Hàn Quốc, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan.

Thành công đã gặt hái, cơ hội phát triển đang tiếp tục mở ra… Nhưng những nông dân như ông Nguyễn Văn Tiện ở thôn Thanh Lương vẫn chưa quên gian nan buổi đầu khởi nghiệp. Hồi mới làm, cá ương trong ao sau khi thu hoạch rau cần thường bị chết. Lần mò tự rút kinh nghiệm mãi mới hay, ao cấy rau thường bị “đắng”, nên hết vụ rau cần làm vệ sinh ao, tiêu độc khử trùng để chuyển sang nuôi cá. Các ao này phải được xử lý cẩn thận hơn ao nuôi cá thông thường khác, phải nạo vét thật sạch không để sót bùn hay rễ rau, rồi mới rải vôi, phơi nắng kỹ trước khi ương cá.

Hầu hết các hộ dân trong xã đều ương cá từ cá bột đến cá giống. Trước đây phải lặn lội đi xa tìm mua trứng cá, chi phí vận chuyển tốn kém mà chất lượng bấp bênh, có khi cá nuôi mãi không chịu lớn. Vài nông dân dám nghĩ dám làm đã đi học hỏi phương pháp sinh sản nhân tạo cho cá, về áp dụng trên “ao nhà”.

Thu hoạch rau cần

Hiện trong xã đã có vài cơ sở sinh sản nhân tạo các loài cá truyền thống, nuôi được cá bố mẹ chất lượng cao, nổi tiếng nhất là “lò cá giống” của ông Nguyễn Thế Thơm ở thôn Đại Thắng và hộ ông Nguyễn Văn Vinh ở thôn Thanh Lâm. Mỗi năm riêng 2 cơ sở này sản xuất được khoảng 236 triệu cá bột các loại.

Với cây rau cần cũng vậy, để bám rễ được ở đất Hoàng Lương cũng mất nhiều năm, do xã trước đây chỉ đơn thuần trồng lúa, không chủ động được giống rau cần, nên bà con phải đi nơi khác mua. Nay thì người Hoàng Lương đã học được kỹ thuật giữ giống rau cần, gia đình nào cũng dành một khoảnh ruộng để gây giống quanh năm. Nhờ địa phương có nguồn nước dồi dào, nên trung bình cứ 45 ngày có thể thu hoạch một lứa rau, sau đó trồng ngay lứa mới.

Cũng vừa làm vừa rút kinh nghiệm, trước đây đồng ruộng Hoàng Lương mỗi năm 2 lần “thay áo”, cứ già nửa năm xanh bát ngát rau cần lại đến non nửa năm mênh mang nước bạc ao cá. Giờ đã khác, trong vụ cá vẫn có những khoảng ruộng nhân giống rau cần và giữa vụ rau nếu khách muốn mua cá giống, cá thịt lúc nào cũng có, dù không dồi dào như dịp “chính vụ”.

Không chỉ nuôi cả ngoài ruộng, một số hộ đã “biến” toàn bộ khu nhà ở của gia đình thành nơi nuôi cá với hệ thống các bể xi măng liên hoàn, thậm chí dưới mặt sân đổ bê tông cũng là hầm nuôi cá. Nước giếng khoan được dẫn vào bể cá và liên tục được lưu thông để bảo đảm nhiệt độ và lượng ôxy cần thiết giúp cá lớn nhanh, khỏe mạnh.

Cá “ao nhà”, không to nhưng chất lượng đảm bảo

Chính quyền cơ sở đã tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ nuôi cá bằng cách kéo dài thời gian giao thầu diện tích ao hồ; thường xuyên mời cán bộ khuyến nông về hướng dẫn kỹ thuật nuôi, chăm sóc cá giống cho nông dân.

Mỗi lần có “lớp học” như thế, ông Nguyễn Văn Tiện không bao giờ vắng mặt. Ông bảo: “Cây rau cần đã ổn rồi, bây giờ tôi muốn học để nâng cao hiệu quả nuôi cá. Bởi lẽ hiện nay cùng một công chăm sóc, nhưng thu nhập từ cá lại chỉ bằng khoảng 1/3 so với thu nhập từ rau cần. Nhà tôi có hơn 1 mẫu ruộng, năm ngoái thu được 150 triệu đồng tiền bán rau, trong khi bán cá giống chỉ thu được hơn 60 triệu đồng”.

Được biết, Trạm Khuyến nông, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Hiệp Hòa đã xây dựng một số mô hình điểm nuôi cá giống chất lượng cao tại thôn Thanh Lâm để tuyên truyền nhân rộng. Nhờ đó, nông dân Hoàng Lương mạnh dạn tiếp tục mở rộng đầu tư nuôi cá giống. Nhiều hộ liên kết thành lập tổ hợp sản xuất cá giống để hỗ trợ nhau về kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm.

“Diện tích cá – cần của xã sẽ tiếp tục mở rộng. Chúng tôi đã đề nghị UBND huyện đẩy mạnh xây dựng thương hiệu rau cần và xét duyệt đề án xây dựng hợp tác xã ương cá giống tại địa bàn xã” – ông Nguyễn Văn Quế – Chủ tịch UBND xã Hoàng Lương cho hay.

Nguyễn Việt