Phận trâu

6346552129_05ba0898b5_b

Con nít nghe lóm chuyện người lớn, chuyện chủ trương nhà nước hóa giá trâu. Đội 17 của tôi có 2 con trâu, một của bà Cập già, một của ông Phụ điếc. Bà Cập già có người con trai là anh Bảy còn trẻ, khỏe mạnh. Ông Phụ bị bệnh nặng tai, tuy lớn tuổi nhưng còn đủ sức cày bừa.

Từ trâu cá thể chuyển sang trâu tập thể. Hợp tác xã đổi lúa lấy trâu, nhưng vẫn giao chủ cũ nuôi và phục vụ cày bừa cho cả đội, rồi nhận điểm, đổi điểm bằng lúa. Cứ 10 điểm nhận được năm lạng lúa, sau này tăng dần, 10 điểm một ký (tôi không rõ lắm, con nít mà!).

Con trâu bà Cập nuôi từ hồi mới vô tập thể tới ngày tôi học lớp 10, cũng đã nhiều năm. Hôm nọ tôi nghe cả đội xôn xao, người lớn, con nít xóm tôi vui mừng hớn hở, hôm nay đội tôi mổ trâu bán cho xã viên.

1373794689736_640

Mấy năm trước, cứ đến gần tết cả đội tập trung giết heo chia cho từng hộ. Hợp tác xã cho thịt, cho nếp và cả mấy chục ký gạo để đón xuân, lòng hân hoan biết mấy. Năm nọ, gần tết nhà tôi cũng mổ một con heo, chia làm bốn đùi. Mỗi đùi nghĩa là một phần tư con gồm cả thịt, lòng, xương da, tiết, tất tần tật. Riêng nhà tôi được một đùi, còn lại chia cho những gia đình khác, họ trả theo cách: tới mùa đong lúa.

Tôi chứng kiến cái chết của con heo nhà. Dù không gần gũi nó như mẹ tôi chăm sóc mỗi ngày, nhưng lần đầu tiên cảm nhận tiếng kêu chọc tiết khủng khiếp quá chừng! Nó co giật kinh hoàng, mặt mũi trắng bệch, buông lỏng hoàn toàn như thể được người ta cho thư giãn một cách man rợ! Tiếng kêu gào ấy khoét sâu trái tim tôi. Suốt những ngày sau đó, cứ mỗi lần hình dung cái chết của nó, cũng như tự giả dụ mình là con heo, cảm giác rợn cả người. Cái cảm giác ấy khiến tôi không thể đối diện, bởi nó vượt quá tầm tưởng tượng một con người còn sống khỏe mạnh như tôi bây giờ mà đem ra chọc tiết.

C09-Cha

Đến gần tết năm sau, khi nghe trong bữa cơm tối, dự định của ba tôi làm thịt con heo đang nuôi trong chuồng đón tết, tôi can đảm khuyên ba: “Ba ơi! thôi nhà mình chia thịt đi ba! Đừng mổ heo như năm trước”. Tôi cũng bày tỏ cho ba mẹ nghe cảm nhận của mình khi chọc tiết con heo hồi tết năm ngoái. Từ đó nhà tôi không mổ heo mỗi dịp tết đến nữa. Lời khuyên của tôi xuất phát từ chính cái cảm nhận tận cùng cơn đau đớn, thẳm sâu trong âm thanh chóe choéc ấy. Tôi chưa hề đọc một triết lý tâm linh nào, đầu tôi lúc đó còn trong veo, không như bây giờ.

Tôi còn nhớ năm nọ, một chị ngồi giữa sân trước nhà đội gần mương nước chảy qua cái giếng ông Tư, chị ấy khóc nức nở như người thân chết. Bởi chị bán cho hợp tác xã mấy con heo ú. Chứng kiến họ giết thịt heo, chị đau đớn tận đáy lòng. Tôi không nhớ chị là ai, ở đâu? Vậy mà bao nhiêu người nhìn thấy chị khóc còn trêu chọc, nói vu vơ như thể chị là nạn nhân của sự yếu mềm.

chantrau

Lần này con trâu của bà Cập bị giết thịt vì nó quá già không còn sức cày bừa được nữa. Ba tôi không mua thịt trâu bà Cập, vì có nhiều người bảo rằng: ăn thịt trâu gặp xui xẻo. Ông bà tổ tiên ta thật khéo dạy con cháu!

Ngồi học bài ở nhà mà lòng day dứt khôn nguôi. Trên nhà đội, người ta hăm hở giết con trâu già. Tôi biết con trâu bà Cập từ buổi đầu, anh Bảy thường ngồi tréo một chân trên lưng nó, đi qua lại ngõ nhà tôi ngày mấy lượt. Tôi nhìn thấy nó cày bừa lúc ở cánh đồng Lăng Bà, lúc Tiền Tự, Gò Muống… Có khi còn cày cả đất màu để gieo lúa tháng mười (lúa tháng mười hạt màu trắng đục có sọc hồng, thơm ngon bậc nhất ). Cứ mỗi lần anh Bảy “hò… dí”… quật roi vào mông nó, lòng tôi đau như bị quất. Con trâu thở hổn hểnh, miệng sùi bọt mép. Tôi biết nó mệt lả, chân không bước nổi. Có lúc nó vừa kéo cày vừa tranh thủ gặm mấy cọng lúa sinh khôn mùa trước, lê bước chân như bị dính chặt dưới bùn, miệng nhai rất ngon lành. Nhưng chiếc roi mây đằng sau nghe vùn vụt, làm nó gắng hết sức lê bước. Tôi thấy nó hạnh phúc nhất những ngày xong mùa vụ, được tự do ngoài đồng cỏ, đặp mình trong ao nước hay cái hục nhỏ lấm lem bùn đất.

tre-trau-la-gi

Bao nhiêu sức lực thời trẻ, nó cống hiến vô cầu cho làng xã, bây giờ tới tuổi về hưu, họ không cho phép nó nghỉ ngơi mà mang ra giết thịt. Nếu không, nó hoàn toàn vô dụng, ngoài việc cho chủ nhà mấy bãi phân không còn chặt nữa.

Người ta nói rằng trâu hiểu được lòng chủ. Quả thực nó hiểu được lòng chủ thì ít nhiều cũng hiểu được lòng người. Nếu nó không bị hóa giá bán cho hợp tác xã thì phận nó bớt nghiệt ngã hơn. Có thể bà Cập rồi cũng phải bán cho người ta mang đi giết thịt, nhưng thà như thế khuất mắt còn hơn. Chẳng lẽ nuôi nó đến già chết, đóng hòm chôn cất, nhà đồ, chiêng trống, khăn tang? Mà nó cũng đáng được như thế lắm chứ, sao không? Đằng này kết cục bi ai của một cuộc đời cống hiến bằng thịt da, xương cốt, lục phủ ngũ tạng theo cả hai nghĩa đen và bóng, ngay giữa sân nhà đội, nơi nó lặng thầm dự những kế hoạch đồng án suốt hơn mười năm trời cùng bà con. Chao ôi, nó sẽ nghĩ gì?

thumb_flex-1306235682800385_file

Cũng may tôi không chứng kiến cảnh tượng nó bị giết. Chỉ nghe bọn con nít kể lại, họ cắt cái đầu nó rời ra, làm bọn chúng cười kinh hãi. Tôi không rõ bà Cập và anh Bảy có đến dự đám chết của con trâu nhà? à không, trâu của hợp tác xã chứ! Tôi chợt nhớ câu ca dao mới ngày nào học ở trường mà lòng buốt nhói:
“Trâu ơi ta bảo trâu nầy
Trâu ăn no cỏ trâu cày với ta
Cấy cày vốn nghiệp nông gia
Ta đây trâu đấy ai mà quản công”

Bao giờ trâu nghỉ làm nông
Thì ta giết thịt đành lòng nghe trâu!

Loài người là vậy đó trâu ơi!
Loài người là vậy đó tuổi thơ ơi!

Gạo Quê

SODACBIETT6_page31_image75-12047