Người xưa dùng hương liệu để phòng bệnh

Người xưa quan niệm rằng bệnh là do tà khí xâm nhập qua miệng và mũi, nếu hít hương liệu thì kinh mạch khai thông, trừ bỏ tà khí và phụ trợ chính khí, tác dụng chữa bệnh, bồi bổ cơ thể. Túi thơm chứa bột hương liệu, còn gọi là bội vi, dung xú, hương nang hoặc là hương bao… Túi thơm thường được đeo bên cạnh sườn trên đai lưng hoặc phía dưới đai lưng chỗ khuỷu tay, cũng có khi treo trên màn che xe kiệu.

Khuất Nguyên thời Chiến Quốc làm bài thơ ‘Ly Tao’, có câu: “Tiêu chuyên nịnh dĩ mạn thao hề, sát hựu dục sung phu bội vi”, tạm dịch: “Tiêu bợ đỡ nịnh đời ra mặt, Túi thơm trừ nhét chặt thù du”.

Trong cuốn ‘Trung Quốc văn hóa tượng chinh từ điển’ có ghi chép: “Bộ tộc của Hoàng đế phát sinh ôn dịch lớn. Nghe nói y đạo của Quảng Thành Tử cao minh, Hoàng đế liền đến xin chỉ bảo. Quảng Thành Tử dùng túi hùng hoàng để Hoàng đế đeo bên người, kết quả là dịch bệnh đẩy lui”.

Thời xưa, túi thơm là vật dụng thông thường, nhất là đối với các thiếu nữ. Nhà thơ Thôi Đạm đời Đường từng viết: “Quái đắc khinh phong tống dị hương, Phinh đình Tiên tử duệ nghê thường” (Lạ lùng gió nhẹ đưa hương, Thướt tha Tiên nữ nghê thường áo bay). Trong bài thơ ‘Vịnh mỹ nhân tại Thiên Tân kiều’, Lạc Tân Vương còn viết: “Mỹ nữ xuất đông lân, dung dữ tại thiên tân, đông y hương mãn lộ, di bộ miệt sinh trần” (Giai nhân đi từ phía Đông đến, nhẹ nhàng dạo bước bên cầu Thiên Tân, Chỉnh xiêm y hương phủ kín đường, Bụi hương bay theo bước chân ngà thong dong).

Tạo hình của túi thơm rất đa dạng, có cái hình tròn, hình vuông, hình ô van, hình bầu dục, hình hồ lô, hình thạch lựu, hình đào… đa phần là do hai miếng kết lại, ở giữa rỗng, miệng túi khép kín, nhưng có lỗ thông khí để hương thơm tỏa ra. Người ta còn dùng ngọc điêu khắc, dây vàng, dây bạc, điểm xuyết ngọc phỉ thúy hoặc thêu lụa màu trang điểm cho túi thơm.

Trong khu mộ thời Hán được khai quật ở Mã Vương Đôi, tìm thấy 4 túi thơm còn khá nguyên vẹn, chứa hương dược “trừ uế phòng bệnh”. Một chiếc chứa rễ cỏ mao hương, một chiếc chứa hoa cây hồ tiêu, hai chiếc còn lại chứa cỏ mao hương và hoa mộc lan…

Mao hương là một loài thực vật có mùi thơm thuộc họ lúa, sau khi phơi khô thì tỏa hương thơm, có thể dùng để chống mối mọt cho vật liệu may mặc. Hoa cây hồ tiêu dùng làm thuốc Đông y, có công dụng làm ấm và hoạt khí, trừ hàn, giảm đau, sát trùng. Mộc lan thì được miêu tả trong “Bản thảo cương mục” rằng: “Phổi thông ở mũi, mà mạch hoàn dạ dày từ mũi trên đi xuống, não là phủ của nguyên thần, mũi là khiếu của mệnh môn. Trung khí (Đông y chỉ khí trong dạ dày, có tác dụng tiêu hoá thức ăn và dinh dưỡng) của con người không đủ, khí thanh dương không đi lên được thì đầu nghiêng, 9 khiếu bất lợi. Hương Mộc lan cay ấm đi vào phổi có thể trợ giúp khí thanh dương trong dạ dày thăng lên thông với trời, do đó có thể làm ấm bên trong, trị các bệnh về đầu, mặt, mắt, mũi”.

Trong sách ‘Lý thược biền văn’ đời Thanh cũng có viết về chế tác “liệu pháp túi thơm trừ dịch bệnh”, dùng cây khương hoạt, đại hoàng, sài hồ, thương truật, tế tân, ngô thù du, nghiền thành bột mịn, cho vào túi thơm đeo trước ngực, phòng ngừa cảm mạo, tránh dịch bệnh.

Trong tác phẩm ‘Hoàng Đế nội kinh’ được coi là khởi tổ của Đông y Trung Quốc, có đề cập đến: “Chính khí tồn nội, tà bất khả can, Tà chi sở thấu, kỳ khí tất hư”, nghĩa là khi chính khí thân thể người cường thịnh thì tà khí không dễ xâm nhập. Sở dĩ tà khí có thể xâm nhập vào cơ thể người thì nhất định là do chính khí đã bị hư nhược rồi. Cho nên bảo vệ chính khí, không để tà khí bên ngoài xâm phạm, cũng là cách mà người xưa dùng để tăng cường khả năng kháng bệnh.

Văn Thiên Tường, thừa tướng triều Nam Tống, bị quân Nguyên bắt. Ở trong ngục, ông đã viết bài ‘Chính khí ca’, có đề rằng: Mạnh Tử nói ‘Ta biết bồi bổ hạo khí của ta’. Ở đây có bẩy khí, ta có một khí, một địch lại bẩy ta còn lo gì nữa. Huống hạo khí là chính khí vậy, nên làm bài Chính khí ca. Ý tứ câu này là, mặc dù đối phương có 7 loại khí nhưng là uế khí, chỉ cần dùng 1 loại chính khí này thôi là có thể địch lại với 7 loại khí kia, chẳng có gì phải lo lắng!

“Thiên địa hữu chính khí, tạp nhiên phú lưu hình. Hạ tắc vi hà nhạc, thượng tắc vi nhật tinh. Ư nhân viết hạo nhiên, Bái hồ tắc sương minh” (Trời đất có chính khí, Toả ra cho muôn loài, Là sông núi dưới đất, Là trăng sao trên trời, Đầy rẫy cả vũ trụ). Trên đất có núi sông, không trung có mặt trời, mặt trăng và các vì sao, đều do chính khí hình thành, ở nhân gian thì đó là chính khí cuồn cuộn của con người.

Nếu một người luôn ôm giữ sự thiện lương và bình thản, thân đầy chính khí thì tà khí cũng không dám đến gần!

(sưu tầm)