Người ăn mày họ Phạm

Phạm Ngũ Thư quê ở làng Phù Ủng, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, lộ Hải Đông (nay thuộc xã Phù Ủng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên), là cháu ba đời của danh tướng Phạm Ngũ Lão. Khi Hồ Qúy Ly cướp ngôi nhà Trần, ông từ quan về ở ẩn rồi xuất gia tu hành tại chùa Vân Yên trên dãy núi Yên Tử với pháp danh là Trí Lâm.

Ít lâu sau đó, nhà Hồ sụp đổ, quân Minh kéo vào xâm lược, đất nước lầm than. Phạm Ngũ Thư quyết định hoàn tục và tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

Được chủ tướng tin cậy, ông đã xây dựng một hệ thống tình báo ngụy trang thường dân để thu thập tin tức. Bản thân Phạm Ngũ Thư còn giả trang thành người hành khất để “la cà” khắp nơi mà không bị chú ý. “Đội quân ăn xin” do ông tổ chức hoạt động rất đắc lực và hiệu quả, góp phần mang lại thành công cho cuộc khởi nghĩa của Lê Lợi.

Sau khi quét sạch giặc Minh ra khỏi bờ cõi, giành lại nền độc lập, Lê Lợi lên ngôi vua và ban thưởng rất hậu cho Phạm Ngũ Thư, phong quan tước. Nhưng ông đã viện cớ tàn tật để nhận 200 mẫu ruộng, xin về quê sinh sống. Toàn bộ số ruộng vua ban, ông đều trao cho dân nghèo cày cấy.

Nghĩ đến cảnh nhiều người còn khổ cực, Phạm Ngũ Thư dặn vợ con làm nhiều hơn nữa việc thiện, phát tâm giúp đỡ kẻ khó, rồi ông ra đi với cây gậy và bộ áo quần rách rưới, nay đây mai đó ăn xin sống qua ngày. Ông an ủi và sẻ chia với những người cùng cảnh ngộ, truyền bá cho họ Phật pháp để có cuộc sống bình yên và lạc quan, từ bỏ nỗi chán chường và thù oán.

Sau khi mất, trên bia mộ của Phạm Ngũ Thư chỉ khắc dòng chữ: “Phạm khất sĩ chi mộ”, nghĩa là mộ của người ăn mày họ Phạm.

(sưu tầm)