Ngẩng đầu giải thích không bằng cúi đầu nhận lỗi

Phạm Thuần Nhân là đại thần của thời Bắc Tống, được xưng là “tể tướng áo vải”. Ông là con trai thứ hai của tể tướng Phạm Trọng Yêm. Mặc dù về trình độ học vấn, Phạm Thuần Nhân không thể sánh với cha, nhưng ông lại có khí phách mà người thường khó có thể làm được.

Phạm Thuần Nhân có bạn là Trình Di – một học giả Nho giáo của Bắc Tống. Một hôm, Trình Di tới thăm Phạm Thuần Nhân ngay khi Phạm Thuần Nhân vừa nghỉ hưu. Lúc hai người nói về chuyện cũ, Phạm Thuần Nhân bày tỏ nỗi nhớ nhung về quãng thời gian ông còn làm tể tướng.

Trình Di nghe xong không thấy thỏa đáng, liền thẳng thắn nói: “Năm đó, có rất nhiều sự tình ngài đã xử lý không tốt, chẳng lẽ ngài không cảm thấy hổ thẹn sao?”

Phạm Thuần Nhân không hiểu Trình Di có ý chỉ về việc gì.

Trình Di lại nói: “Vào năm thứ hai khi ngài đang đảm nhiệm chức vụ, ở Tô Châu xảy ra nạn cướp bóc, chiếm đoạt lương thực bởi một nhóm người. Theo lý, ngài nên trình bày thẳng thắn sự việc ấy trước mặt Hoàng Thượng. Nhưng ngài lại không nói gì, khiến cho rất nhiều dân chúng vô tội bị trừng phạt rất nghiêm khắc.”

Phạm Thuần Nhân vội vàng cúi đầu nhận lỗi: “Đúng vậy! Lúc đó tôi thực sự nên thay mặt dân chúng nói rõ ra.”

Trình Di nói tiếp: “Vào năm thứ ba khi ngài đang đương chức, tại Ngô Trung xảy ra thiên tai, dân chúng ăn cỏ cây chống đói. Mặc dù quan viên địa phương báo cáo nhiều lần, thế mà ngài lại bỏ mặc.”

Phạm Thuần Nhân vô cùng xấu hổ, nói: “Việc này đúng là tôi đã không làm tròn trách nhiệm!”

Sau đó, Trình Di lại vạch ra rất nhiều khiếm khuyết mà Phạm Thuần Nhân đã mắc phải và Phạm Thuần Nhân mỗi lần nghe xong đều chân thành nhận lỗi.

Ít lâu sau, Hoàng Thượng triệu kiến Trình Di vào cung để hỏi về việc chính trị. Trình Di đã nói rất nhiều về kế sách “trị quốc an bang”. Hoàng Thượng nghe xong tán thưởng không ngừng và cảm khái nói: “Ngươi rất có khí phách giống như Phạm Thuần Nhân trước đây!”

Trình Di ngạc nhiên: “Chẳng lẽ, Phạm Thuần Nhân cũng đã từng góp ý với Hoàng Thượng sao?”

Hoàng Thượng sai người mang lên một chiếc hòm, chỉ vào đó rồi nói: “Trong này tất cả đều là tấu chương mà năm xưa Phạm Thuần Nhân đã dâng lên trẫm.”

Trình Di mở tấu chương ra xem. Lúc này, ông mới phát hiện có nhiều tấu chương nhắc đến những sự tình mà ông đã trách mắng Phạm Thuần Nhân mấy hôm trước. Hóa ra Phạm Thuần Nhân đã có góp ý với Hoàng Thượng, nhưng vì nhiều nguyên nhân khiến cho việc thực thi không mang lại được kết quả tốt đẹp. Vậy mà, Phạm Thuần Nhân đều chân thành nhận lỗi về mình, không một lời giải thích. Trình Di đỏ mặt và trầm ngâm.

Ngay ngày hôm sau, Trình Di lập tức đến nhà Phạm Thuần Nhân xin lỗi. Phạm Thuần Nhân nghe xong, mỉm cười rồi nói: “Người không biết không có tội, ngài không cần phải xin lỗi!”

Phạm Thuần Nhân từng nói rằng: “Biết tha thứ người khác, điều nhận được sẽ là vô tận. Tha thứ là dùng tấm lòng rộng lượng của mình để khoan dung người khác. Đối mặt với người trách cứ mình, ngẩng đầu giải thích cùng họ không bằng cúi đầu nhận lỗi. Khiêm tốn nhận lỗi thường có sức mạnh và tác dụng lớn hơn nhiều so với việc bướng bỉnh giải thích”.

(sưu tầm)