Một ngày bên đầm tôm Cồn Mũi

Anh Nguyễn Văn Nhuần ở ấp Cồn Mũi (xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau) vốn quê gốc ở Kiên Giang, đến Cà Mau lập nghiệp từ năm 1986.

Anh Nhuần vẫn trầm trồ khi nhớ lại những ngày đầu đặt chân đến vùng đất tận cùng phương Nam này: “Hồi đó chỉ cần đi bắt tôm thiên nhiên là sống khỏe. Xứ này lúc ấy đất rộng người thưa, người đánh bắt thì ít mà tôm nhiều như lá rừng, có đêm mình bắt được tới 300 – 400 ký tôm… Giờ một là người ta sử dụng công nghiệp nhiều, thải ra nguồn nước khiến môi trường ô nhiễm, hai là đánh bắt không quản lý các nguồn giống nên nó ít đi nhiều lắm. Ngày trước một con nước mình sắm được 3 cây vàng, giờ 20 con nước cũng không được bằng ấy đâu”.

Cũng như một số gia đình khác trong vùng, vợ chồng anh Nguyễn Văn Nhuần – chị Lương Thị Phượng nhận khoán rừng nuôi thủy sản. Gia đình anh chị từng hai lần được nhận bằng khen về thành tích bảo vệ rừng ngập mặn, và hiện là một trong 4 hộ tại Đất Mũi được SIDA tài trợ để thực hiện thí điểm du lịch cộng đồng.

Anh Nguyễn Văn Nhuần bên đầm nuôi tôm ở ấp Cồn Mũi

Chị Phượng cho biết, bây giờ tôm sú là phải thả nuôi, không còn tôm tự nhiên nữa, chỉ còn tôm bạc, tôm thẻ là vẫn còn ở thiên nhiên, nhưng số lượng không đáng kể. Chị tặc lưỡi: “Tính cả năm nay gộp lại cũng không được mấy. Mùa này lại càng ít tôm lắm, chủ yếu mình dành để đánh bắt cho khách du lịch đến xem thôi”.

Theo Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn Cà Mau, tôm của Cà Mau đang được tiêu thụ tại hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, trong đó thị trường Mỹ và Nhật Bản chiếm hơn 70% sản lượng tôm xuất khẩu hằng năm của tỉnh. Tại nhiều nơi trong tỉnh, bà con đã mở rộng diện tích nuôi tôm công nghiệp.

Tuy vậy, nghề nuôi tôm ở Cà Mau vẫn thiếu yếu tố thiếu bền vững, do thời tiết thất thường, các sông rạch đứng trước nguy cơ ô nhiễm ngày càng nặng vì nước thải từ sản xuất và sinh hoạt, dịch bệnh luôn có nguy cơ bùng phát . Có vụ, toàn tỉnh có gần 10.000 ha các loại hình tôm nuôi bị thiệt hại, trong đó gần 1.000 ha tôm nuôi công nghiệp; chủ yếu là bệnh đốm trắng, đỏ thân và bệnh gan tụy.

Gia đình anh Nhuần – chị Phượng có 30 vuông nuôi trồng thủy sản, chủ yếu nuôi tôm sú. Trước đây cũng đã có lúc anh chị thử nuôi tôm thẻ, nhưng thấy không trúng lắm mà lại bấp bênh, vì đây là giống ngoại lai, nuôi mà không hiểu đặc tính của nó cũng như kỹ thuật nuôi thì chưa biết thế nào, nên quyết định “trung thành” với con tôm sú truyền thống, dù nhiều người đang bỏ tôm sú để nuôi tôm thẻ.

Thu hoạch tôm

Vài năm trước, diện tích và số hộ nuôi thẻ chân trắng ở Cà Mau rất ít, nhưng hiện diện tích nuôi đang tăng nhanh đột biến vì thời gian nuôi ngắn, có thể quay vòng vốn nhanh và nuôi nhiều vụ trong năm, tạo thành phong trào nuôi tôm thẻ tự phát, phá vỡ quy hoạch của địa phương. Theo những người có kinh nghiệm nuôi tôm lâu năm, nhiều người đang làm liều khi vay tiền ngân hàng để mua giống mới, đầu tư thêm ao đầm nuôi tôm thẻ.

Thực tế thời gian gần đây đã có nhiều hộ đã thu lãi cả trăm triệu đồng sau một vụ tôm thẻ, nhưng phần lớn họ trúng mùa ở những vùng đất mới trong vụ nuôi đầu. Tuy nhiên, sang những vụ nuôi tiếp theo thì rủi ro do nuôi không đúng quy trình, dịch bệnh phát sinh, đất và nguồn nước bị ô nhiễm… sẽ rất đáng lo ngại.

Anh Nhuần trầm ngâm: “Lo nhất là môi trường ô nhiễm. Ở đây có 213 hộ nuôi tôm, hồi trước trúng lắm. Mình đầu tư 40 cây vàng, làm 1- 2 năm là mua lại được. Bây giờ lợi nhuận từ nuôi tôm đã giảm nhiều. Một tháng ở đây thu nhập giờ hơn chục triệu, đủ tiền con cái đi học là hết.”

Người nuôi tôm ở Cà Mau còn băn khoăn nhiều chuyện khác, như chất lượng tôm giống chưa thực sự ổn định, thức ăn, hóa chất, vật tư phục vụ nuôi tôm cũng còn nhiều vấn đề… Cà Mau là tỉnh đứng đầu cả nước về diện tích, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, người nuôi tôm vẫn phải chịu thiệt thòi do đại đa số bán sản phẩm qua thu gom cho thương lái; trong khi đầu vào như con giống, thức ăn, thuốc thú y, vật tư, chế phẩm sinh học… lại phải qua đại lý các cấp mới đến người nuôi, khiến chi phí phát sinh.

Phân loại tôm trước khi đổ mối cho thương lái

Ðược biết, để giúp người nuôi tôm giảm bớt khó khăn, ngành nông nghiệp tỉnh đã tổ chức các cuộc gặp gỡ trao đổi trực tiếp với người sản xuất và các doanh nghiệp, từ đó thống nhất cộng đồng trách nhiệm, ký các hợp đồng liên kết, nhằm cung cấp tôm giống chất lượng bảo đảm với giá ổn định, hỗ trợ quy trình kỹ thuật nuôi. Đồng thời, khuyến cáo người sản xuất mở rộng diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến cho hiệu quả cao, ít rủi ro và kết hợp nuôi tôm với các loài thủy sản khác, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, góp phần phá thế độc canh con tôm.

Các hoạt động tuyên truyền cho phát triển bền vững cũng ngày càng được chú trọng hơn ở Cà Mau. Một trong những động thái tích cực ở lĩnh vực này là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trung tâm Bảo tồn Sinh vật biển và Phát triển cộng đồng, Tổ chức phát triển Hà Lan đồng tổ chức lớp tập huấn kỹ thuật nuôi tôm sinh thái cho một số hộ nông dân tiêu biểu.

Các học viên tham dự tập huấn được hướng dẫn kỹ năng điều hành, quản lý tổ nhóm hạt nhân trong cộng đồng nuôi tôm sinh thái. Những kiến thức về nuôi tôm rừng hiệu quả, cách chọn tôm giống, nhận biết tôm bệnh, quản lý nước, ao nuôi trong đầm nuôi tôm để đạt hiệu quả kinh tế cao, giảm thiệt hại và rủi ro. Đây là một trong những hoạt động “Hỗ trợ phát triển mô hình rừng – tôm” của dự án khôi phục rừng ngập mặn thông qua mô hình nuôi tôm bền vững và giảm phát thải ở Cà Mau.

Riêng tại vùng nuôi tôm ở Đất Mũi, anh Nguyễn Văn Nhuần cho biết, các lớp tập huấn cũng được ngành chức năng thường xuyên tổ chức để hỗ trợ người nuôi tôm. Hàng năm, các hộ nuôi tôm đều được mời dự lớp hướng dẫn chọn giống, cải tạo ao đầm, hướng dẫn thời điểm và các điều kiện thích hợp để thả nuôi đạt hiệu quả cao. Huyện cũng đưa kỹ sư trực tiếp xuống hướng dẫn cho bà con… Tuy nhiên, như chị Lương Thị Phượng nhận xét: “Thấy kỹ sư về đây nuôi thủy sản cũng không hơn bà con à, họ không có kinh nghiệm bằng mình!”.

Nguyễn Việt

Đưa nước vào đầm nuôi tôm