Lòng thanh liêm của người bán thịt dê

Xưa nay chỉ nghe nói đến quan thanh liêm, chứ không nghe nói đến dân thanh liêm. Thật ra thanh liêm là thu liễm lòng tham lại để cho phẩm hạnh được trong sạch, thì riêng gì người làm quan, người có quyền thế mới có đức liêm?

Có một người bán thịt dê tên là Duyệt, sinh vào thời Chiến Quốc. Vua nước Sở là Chiêu Vương bị giặc đánh, phải bỏ nước mà chạy, người bán thịt dê cũng chạy theo. Sau khi Sở Chiêu Vương lấy lại được nước, bèn thưởng cho những kẻ đã phò tá mình trong lúc sa cơ, người bán thịt dê cũng được thưởng.

Ai nấy đều nhận, chỉ có người bán thịt dê từ chối, nói rằng:
– Trước hoàng thượng mất nước, tiểu nhân mất nghề bán thịt dê. Nay hoàng thượng lấy lại được nước, tiểu nhân được trở lại nghề bán thịt dê. Thế là tiểu nhân giữ được nghiệp cũ, đủ ăn rồi, còn đâu dám mong thưởng nữa!

Sở Chiêu Vương nhận thấy đây là người có nghĩa khí, càng động viên. Người bán thịt dê thưa:
– Hoàng thượng lấy lại nước không phải là công tiểu nhân, nên tiểu nhân không dám lãnh thưởng!

Thấy không thể ép được, Sở Chiêu Vương đành bảo:
– Để rồi ta đến nhà của ngươi chơi vậy!

Người bán thịt dê đáp:
– Theo phép nước Sở, người nào có công to, được trọng thưởng thì vua mới đến nhà. Nay tiểu nhân xét mình, mưu trí không đủ giữ được nước, dũng cảm không đủ giết được giặc. Nếu hoàng thượng bỏ phép nước, đến chơi nhà tiểu nhân, e thiên hạ chê cười!

Chiêu Vương nghe nói vậy, quay lại bảo quan Tư Mã Tử Kỳ rằng:
– Người hàng thịt dê này tuy làm nghề vi tiện mà lời nói nghĩa lý rất cao xa, ắt là nhân tài hiếm có. Nhà ngươi làm thế nào mời ra nhận chức Tam Công cho ta!

Người hàng thịt dê nghe thấy vậy, vội quỳ xuống, nói:
– Tiểu nhân biết chức Tam Công quí hơn nghề bán thịt dê, bổng lộc nghìn vạn. Nhưng tiểu nhân đâu dám ham tước lộc mà để vua mang tiếng là gia ơn không phải nghĩa. Tiểu nhân thực không dám nhận! Xin cho tiểu nhân về giữ lấy nghề bán thịt dê.

Nói đoạn, chắp tay bái lạy rồi xin lui ra.

(sưu tầm)