Hạng Thác biện luận với Khổng Tử

Thời Xuân Thu, có một thần đồng tên Hạng Thác. Ngày nọ, Hạng Thác cùng đám bạn bày trò chơi, dùng bùn đắp một tòa thành giữa đường. Khổng Tử ngồi trên xe ngựa cùng các học trò đi ngang, những đứa trẻ khác thấy xe ngựa đều lũ lượt tránh ra, chỉ có Hạng Thác vẫn ngồi trên tòa thành nhỏ ở trên đường.

Khổng Tử xuống xe hỏi cậu bé: “Xe ngựa đến rồi, vì sao cậu không tránh ra?”. Hạng Thác ngước lên đáp lời: “Từ xưa đến nay, chỉ nghe xe có thể đi vòng qua thành mà chạy, chứ chưa nghe dời thành đi để xe qua”.

Khổng Tử bèn gọi học trò cho xe ngựa đi đường vòng mà qua, và nói với Hạng Thác rằng: “Cậu nhỏ tuổi vậy, đã hiểu được không ít đạo lý”.

Hạng Thác lại nói: “Cháu nghe nói cá nhỏ sau khi sinh 3 ngày có thể bơi lội tự do tự tại trong sông biển; thỏ sinh ra sau 3 ngày cũng biết chạy được một đoạn; người ta sinh ra sau 3 tháng đã có thể nhận biết được cha mẹ. Tuổi tác lớn hay nhỏ thì có quan hệ gì đây?”.

Khổng Tử cảm thấy đứa trẻ này rất thú vị, muốn thử tài, lại hỏi Hạng Thác: “Cậu đã nói như thế, ta lại muốn hỏi cậu chút nữa. Cậu có biết: Cái gì là núi mà không có đá? Cái gì là nước mà không có cá? Cái gì là cửa mà không khóa? Cái gì là như xe mà không có bánh? Cái gì giống bò mà không sinh bê? Cái gì là ngựa mà không sinh ngựa non? Cái gì là đao mà không có khâu đao (khoen sắt ở cán đao để cầm cho chắc)? Cái gì là lửa mà không có khói? Cái gì là cây mà không có nhánh?”.

Hạng Thác đáp: “Khối đất là núi không có đá. Nước trong giếng không có cá. Cổng của trời không có khoá. Kiệu không có bánh. Trâu không sinh bê. Ngựa gỗ không sinh ngựa non. Rìu không có khâu đao. Đèn đom đóm không bốc khói. Cây khô không có nhánh”.

Khổng Tử khen rằng: “Trả lời tốt! Trả lời tốt”.

Hạng Thác đắc ý, hỏi lại Khổng Tử: “Lão tiên sinh, ngài có biết, ngỗng và vịt vì sao có thể nổi trên mặt nước mà bơi? Nhạn và hạc vì sao có thể phát ra tiếng kêu? Tùng và bách vì sao bốn mùa vẫn xanh tốt?”.

Khổng Tử đáp: “Ngỗng và vịt có thể nổi trên mặt nước bơi lội, là vì chân chúng có màng. Nhạn và hạc có thể kêu, là vì cổ chúng dài. Tùng và bách có thể xanh tốt quanh năm, là vì lõi cây của chúng rất chắc chắn”.

Hạng Thác lắc đầu: “Không đúng rồi. Ếch có thể kêu lẽ nào vì cổ nó dài? Rùa, ba ba có thể bơi lẽ nào là vì chân chúng có màng? Tre trúc bốn mùa xanh tươi lẽ nào lõi của chúng chắc chắn?”.

Khổng Tử nhất thời không đáp được lời nào, cảm thán bảo học trò: “Thật là hậu sinh khả uý! Xem ra ta còn phải học tập cậu ấy rồi!”.

(sưu tầm)