Co Mạ – “Hành trình nối dài” từ cầu Cô Son

Đường lên xã Co Mạ

Chỉ 1 tháng sau khi cầu Cô Son chính thức khánh thành tại xã Bon Phặng (huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La), những người tham gia xây cầu đã tái ngộ tại “chiến trường xưa”. Ngắm những nụ cười, nghe câu chào hỏi hồ hởi của bà con qua cầu nhận ra “người cũ”, không khỏi lâng lâng vui sướng vì mình may mắn được dự phần nhỏ bé vào công trình vô cùng thiết thực với đồng bào 8 bản nghèo trong khu vực.

Càng ý nghĩa hơn, bởi cầu Cô Son không chỉ “nối những bờ vui” mà còn nối thêm những tấm lòng sát cánh kề vai trên những nẻo đường thiện nguyện. Nguyễn Duy Hải và Giang Văn Điệp – 2 “sếp công trường” hôm nào còn “hiên ngang” đứng dưới gầm cầu khi chiếc xe đầu tiên lăn bánh qua cầu, như một lời khẳng định chắc chắn về chất lượng thi công. Mấy tháng công trường nắng gió, anh em liên lạc hàng ngày, đã như người nhà. Nên khi Hải và Điệp bảo: “Tụi em chuẩn bị lên Co Mạ tặng quà bà con nghèo”, là tình nguyện viên của Cô Son lập tức nhảy xe đêm lên Sơn La.

Quà đơn sơ, chủ yếu là quần áo, mũ tất, cùng bánh kẹo cho các bé vùng cao, chất đầy 2 chiếc xe bán tải. Có vậy thôi, mà anh Thào Chù Tủa – Bí thư đảng ủy xã Co Mạ – sốt sắng đón đoàn từ thị trấn Thuận Châu. Từ đây lên Co Mạ còn 40 km nữa, toàn đèo dốc ngoằn ngoèo theo Tỉnh lộ 108.

Trông thấy bản rồi, còn phải vòng vèo hàng chục cây số nữa mới vào được

Đang nắng hè hừng hực dưới chân núi, mà lưng đèo cứ âm u lãng đãng mây mù. Đó là bởi Co Mạ nằm trong khu vực có điều kiện tự nhiên hết sức khắc nhiệt của tỉnh Sơn La, ở độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển. Thường từ tháng 9 cho đến sau Tết Nguyên đán hàng năm, những bản nghèo nơi đây luôn chìm khuất trong sương mù dày đặc.

Theo Bí thư Thào Chù Tủa, xã Co Mạ hiện có 22 bản, trong đó 19 bản của người Mông, 2 bản người Thái và 1 bản người Khơ Mú. Tổng cộng hơn 1.200 hộ, với khoảng 6.000 dân. Nói “địa hình chia cắt” là còn nhẹ, bởi một phần lớn diện tích Co Mạ nằm giữa khu rừng đặc dụng Copia (trải dài trên địa bàn 3 xã: Long Hẹ, Co Mạ, Chiềng Bôm). Rừng sâu núi thẳm, đời sống bà con gian nan lắm.

Một ví dụ nhỏ: để làm chứng minh thư cho dân xã, Công an tỉnh Sơn La phải tổ chức đoàn công tác về tận nơi, làm thủ tục tại chỗ không thu phí, mà đến tận cuối năm 2018 vừa rồi mới hoàn tất.

Trước đây, cụm xã vùng cao huyện Thuận Châu – gồm Co Mạ, Long Hẹ, Mường Bám, É Tòng, Co Tòng – là địa bàn “nóng” về nạn trồng cây thuốc phiện. Bao năm vất vả, chính quyền và các lực lượng chức năng mới dẹp xong nạn này, thì lại đối mặt với tình trạng du canh du cư. Người vùng cao Co Mạ đã từng “vác nhà trên lưng ngựa” nay đây mai đó, cũng bởi lạc hậu, đói nghèo…

Buổi trưa ở bản nghèo

Nhằm giúp bà con ổn định cuộc sống, bên cạnh việc hướng dẫn trồng lúa nước, chăn nuôi… để giải bài toán mưu sinh lâu dài, chính quyền xã còn phải hỗ trợ bà con có cái ăn cái mặc trước mắt. “Quầy hàng miễn phí” của xã Co Mạ ra đời cũng nằm trong chủ trương chung ấy.

Anh Nguyễn Duy Hải – Phó giám đốc Công ty TASUN, đơn vị thi công cầu Cô Son – cho biết: “Các tủ quần áo miễn phí, em thấy dưới xuôi một số nơi đã làm, Cô Son Charity cũng đang triển khai, rất thiết thực. Tuy nhiên mới chỉ có các tổ chức hoặc cá nhân tự làm, còn việc chính quyền đứng ra làm thì em chưa thấy chỗ nào khác ngoài Co Mạ. Thế nên nghe anh Tủa thông tin, chúng em ủng hộ ngay, và liên lạc với Cô Son để quyên góp thêm quần áo tặng bà con”.

Dừng xe bên vệ đường, Bí thư Thào Chù Tủa chỉ xuống những nếp nhà xiêu vẹo dưới thung xa, chia sẻ: “Bản Chả Lạy B của người Mông đó anh. Nhìn gần thế chứ đường vào còn hơn chục cây số nữa, phải vượt 3 con suối rộng. Mới rồi xin được một nhóm thiện nguyện xây cho 2 cái đập tràn, vẫn cần 1 cái nữa thì mới “thông đường” được, không thì cứ mùa mưa là “nội bất xuất ngoại bất nhập”. Bà con cô lập giữa núi non trập trùng, thiếu từng miếng cơm manh áo. Mà đó chưa phải bản nghèo nhất xã đâu. Trên bản Hát Xiến của đồng bào Khơ Mú còn xơ xác hơn nhiều, toàn túp lều dột nát. Chúng tôi tổ chức “Quầy hàng miễn phí” tại chợ phiên hàng tuần, cũng chỉ mong giúp bà con có đủ áo mặc”.

Vận chuyển quần áo, đồ dùng về nơi tập kết ở chợ Co Mạ

Thấy anh em có vẻ suy tư, anh Tủa cười hồn hậu: “Người vùng cao cứng cỏi mà. Như rừng cây kia, mấy tháng trước bị cháy lớn, mất hơn 60 ha, trông tang thương rùng rợn như “nghĩa địa cây” trên núi, nhưng giờ lứa cây mới đã lại xanh tươi rồi… Với lại Cò Mạ tuy khó nhưng đang được nhiều người giúp. Các anh chị lên tận nơi trao quà thế này, thật quý lắm! Mà nói vậy chứ xã cũng còn những tiềm năng phát triển được”.

Anh Vì A Sềnh – Chủ tịch UBND xã Co Mạ – giải thích thêm: Co Mạ là trung tâm của cụm 5 xã vùng cao Thuận Châu. Người các xã này muốn lên Điện Biên, về Sông Mã hay là huyện lỵ Thuận Châu, hoặc sang nước bạn Lào, đều phải qua Co Mạ. Người già trong bản kể, từ xưa vùng này đã là nơi dừng chân của lữ khách để người nghỉ ngơi, ngựa uống nước. Cái tên Co Mạ (tiếng Thái, nghĩa là chuồng ngựa) có lẽ cũng bắt nguồn từ đó.

Chợ phiên Co Mạ giờ vẫn to nhất vùng, họp vào thứ 5 hàng tuần. Anh Sềnh kể: “Chợ là ngày hội của bà con 6 xã. Nhất là mỗi dịp Quốc khánh 2/9, đồng bào nô nức xuống trung tâm xã Co Mạ để cùng vui Tết Độc lập, có cả khách từ Điện Biên cũng tìm sang.”

Đi chợ phiên, bà con được chọn quần áo miễn phí 

Hỏi vui, vùng này chủ yếu là người Mông, đi chợ phiên có được “kéo vợ” không (?!) Cả Bí thư và Chủ tịch xã cùng cười vang, bảo đàn ông người Mông ở Co Mạ duyên lắm, có khi chẳng cần kéo mà nhiều cô gái vẫn tự “xin chết” đấy. Như ông Thào Nhìa Dia ở bản Hua Ty chẳng hạn, mấy năm trước được “lên báo” như chuyện hiếm, bởi chung sống với 7 vợ rất đầm ấm thuận hòa, có đến 24 đứa con…

Không “kéo vợ”, nhưng bà con đi chợ đông, nghĩa là “Quầy hàng miễn phí” của xã Co Mạ còn giúp được cả nhiều người nghèo ở các xã lân cận.

Vừa nhanh nhẹn giúp chuyển quà từ xe xuống “kho” được xây dựng ngay giữa chợ, anh Vì A Nếnh – Phó bí thư Đoàn thanh niên xã Co Mạ – vừa kể: “Theo chỉ đạo của Đảng ủy xã, quầy hàng miễn phí chính thức khai trương từ cuối tháng 12/2018, và duy trì vào phiên chợ sáng thứ 5 hàng tuần. Với khẩu hiệu “Ai thừa đến ủng hộ – Ai thiếu đến lấy”, quầy hàng đã và đang nhận được sự quan tâm, ủng hộ của nhiều người, góp phần hỗ trợ các gia đình nghèo ổn định cuộc sống. Đảng ủy xã giao cho các đoàn thể phụ trách quầy hàng, tổ chức tiếp nhận quà của các tổ chức, cá nhân gửi tặng, rồi sắp xếp các mặt hàng để bà con dễ lựa chọn những thứ phù hợp.”

“Quầy hàng miễn phí” được xây dựng giữa chợ trung tâm của xã Co Mạ

Có tận mắt chứng kiến niềm vui của những người dân bản nghèo khi được thoải mái lựa chọn quần áo, vật dụng…, mới hiểu “việc nhỏ mà không nhỏ” này thực sự là tâm huyết của lãnh đạo xã. Miễn phí nhưng phải trân trọng, nhất định không được có chút thái độ “ban phát” nào, bởi người vùng cao tự trọng lắm.

Sau nửa năm hoạt động và được chia sẻ trên mạng xã hội, “Quầy hàng miễn phí” của Co Mạ đã nhận được sự hỗ trợ nhiệt tình từ nhiều tổ chức, cá nhân tại một số địa phương trong cả nước.

“Kho hàng của chúng em cứ vừa vơi lại được bổ sung ngay, dù tuần nào cũng phát tặng” – chị Sùng Thị Đích, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Co Mạ vui vẻ tâm sự – “Không chỉ người trong xã mà nhiều bà con các xã lân cận cũng thường đi bộ 10 – 15 km về chợ phiên để chọn quần áo, giày, dép, chăn, màn và nhiều đồ dùng khác. Dịp Tết Nguyên đán Kỷ Hợi mới rồi, có nhóm thiện nguyện ở Hà Nội đã gửi lên đây 1.000 chiếc bánh chưng tặng người nghèo. Hôm nay là một trong những phiên vui nhất đấy, vì có cả bánh kẹo tặng các bé theo bố mẹ đi chợ. Bà con ấm lòng, chúng em cũng vui lây. Cảm ơn các anh chị lắm ạ!”.

Quần áo tạm ổn rồi, dân xã không còn lo rét nữa. Nhưng Bí thư Thào Chù Tủa còn nhiều việc phải lo lắm. Đời sống bà con chủ yếu phụ thuộc vào nương rẫy, gần 70% dân Co Mạ thuộc hộ nghèo, trong khi vùng này chưa phát triển được cây gì đặc sản. Đường vào nhiều bản xa còn gập ghềnh trắc trở. Trường học cho các cháu cũng thiếu thốn. Chủ trương bỏ dần điểm trường lẻ cắm bản, sáp nhập các lớp, đang bộc lộ bất cập. Nhiều học sinh tiểu học phải vượt 10 – 20 km đường núi từ bản về trung tâm xã, ở bán trú cả tuần trong các nhà tạm, vì chưa có “ký túc xá”…

Các bé người Mông theo bố mẹ về chợ

“Mọi sự hỗ trợ về vật chất và tinh thần đều quý giá với Co Mạ. Rất mong các anh chị tiếp tục quay lại đây với chúng tôi. Giúp được bà con cái gì cũng tốt, mà không thì lên thăm động viên nhau thôi cũng đã quý lắm rồi” – những lời ân cần của anh Tủa cùng cái bắt tay nồng ấm chân thành cứ theo anh em trong đoàn suốt đường xuống núi.

Từ Co Mạ về lại cầu Cô Son ở xã Bon Phặng, cùng một huyện nhưng cách nhau ngót 60 km đèo dốc… Nếu như Co Mạ là điểm dừng chân của lữ khách lên vùng cao Thuận Châu, thì cầu Cô Son vừa là điểm dừng chân vừa là nơi bắt đầu thêm những hành trình thiện nguyện của chúng tôi trên đất Sơn La. Bản Nà Tói như có thêm sức sống mới từ ngày cây cầu bê tông vững chãi nối đôi bờ suối. Mùa mưa đã bắt đầu, nước dâng cao hơn, nhưng người xe thoải mái êm thuận qua cầu, nỗi lo cách trở đã lùi sâu vào dĩ vãng.

Thêm niềm vui bất ngờ, khi trên đường vào bản, thấy chiếc máy xúc đang cần mẫn san gạt. Đón chúng tôi ở cầu Cô Son, anh Bạc Cầm Thái – công an xã Bon Phặng – cười tươi rói: “Vui quá anh em ơi! Cô Son xây cầu xong, giờ huyện khởi động dự án làm đường rồi, hôm nay bắt đầu giải phóng mặt bằng đấy. Có cầu mới lại sắp có đường mới, dân 8 bản có cơ đổi đời!”…

Nguyễn Việt

Giải phóng mặt bằng, chuẩn bị mở rộng đường về bản Nà Tói

Ô tô, xe máy thoải mái qua cầu Cô Son

Ở độ cao 1.500 m, hoa dã quỳ nở trái mùa bên đường lên Co Mạ

2 chú bé người Mông ở chợ phiên

Tha hồ lựa chọn quần áo miễn phí